Việt Nam đang làm gì để ngăn chặn hiện tượng tính trùng (double counting)?

Giải thích khái niệm “tính trùng”

Tính trùng (double counting) là hiện tượng xảy ra khi cùng một lượng phát thải khí nhà kính (GHG) được cắt giảm hoặc loại bỏ, nhưng lại được hai hoặc nhiều bên cùng tuyên bố quyền sở hữu, ví dụ như:

• Một quốc gia (bên đăng ký) báo cáo phần giảm phát thải vào đóng góp quốc gia (NDC) của mình
• Trong khi bên mua (thường là một quốc gia phát triển hoặc doanh nghiệp quốc tế) cũng sử dụng lượng phát thải đó để bù trừ phát thải hoặc đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Hiện tượng này làm suy yếu tính toàn vẹn của thị trường carbon quốc tế, có thể dẫn đến thất bại trong việc đạt được các mục tiêu toàn cầu về biến đổi khí hậu theo Thỏa thuận Paris.

Việt Nam đang thực hiện những biện pháp gì để ngăn chặn tính trùng?

Theo Thông tư số 01/2022/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường (2022), Việt Nam đã xác định rõ các biện pháp mang tính hệ thống để kiểm soát hiện tượng này, bao gồm:

a. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về tín chỉ carbon (MRV Registry)

• Bộ Nông nghiệpvà Môi trường đã bắt đầu thiết lập Hệ thống đăng ký và theo dõi quốc gia về phát thải, giảm phát thải và tín chỉ carbon, còn gọi là MRV Registry.
• Hệ thống này có chức năng quản lý toàn bộ vòng đời của một tín chỉ, từ khi phát sinh (qua MRV), được xác minh, giao dịch, đến khi hủy bỏ hoặc được sử dụng cho NDC quốc gia.
• Đây là cơ chế kiểm soát trung tâm, giúp tránh việc một tín chỉ được ghi nhận hoặc tuyên bố nhiều lần, từ đó bảo đảm tính toàn vẹn môi trường.

b. Quy định rõ trách nhiệm về tuyên bố quyền sở hữu tín chỉ

• Mỗi dự án giảm phát thải phải xác định rõ ràng chủ thể sở hữu tín chỉ sau khi được xác minh.
• Trách nhiệm công bố quyền sở hữu được quy định trong hồ sơ dự án và báo cáo MRV.
• Trong trường hợp có giao dịch xuyên quốc gia, dự án phải có cam kết không sử dụng tín chỉ đó để tính vào đóng góp quốc gia (NDC), hoặc nếu có, phải có điều chỉnh quốc gia tương ứng (corresponding adjustment).

c. Kết nối với các cơ chế quốc tế theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris

• Việt Nam đang triển khai cơ chế phối hợp quốc tế trong khuôn khổ Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris, cho phép các quốc gia hợp tác với nhau để đạt mục tiêu NDC thông qua chuyển nhượng tín chỉ quốc tế (Internationally Transferred Mitigation Outcomes – ITMOs).
• Khi chuyển nhượng ITMOs, Việt Nam sẽ áp dụng cơ chế điều chỉnh quốc gia tương ứng (corresponding adjustments): tức là trừ lượng tín chỉ đã bán ra khỏi kết quả giảm phát thải quốc gia, để tránh tính trùng với quốc gia hoặc bên mua.
• Việc này sẽ được thể hiện trong báo cáo minh bạch hai năm một lần (Biennial Transparency Report – BTR) gửi tới UNFCCC.

Ví dụ minh họa

Một doanh nghiệp sản xuất thép tại Thái Nguyên thực hiện dự án sử dụng khí thải lò cao để phát điện và giảm 30.000 tCO₂ mỗi năm. Doanh nghiệp đăng ký tín chỉ theo tiêu chuẩn quốc tế và muốn bán lượng tín chỉ này cho một đối tác ở châu Âu nhằm giúp bên mua đáp ứng mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Để giao dịch này hợp lệ, Việt Nam cần thực hiện:

• Ghi nhận lượng tín chỉ trên vào MRV Registry quốc gia.
• Đảm bảo doanh nghiệp không được đồng thời dùng phần giảm phát thải đó để báo cáo trong đóng góp quốc gia (NDC).
• Nếu tín chỉ bán ra quốc tế, cơ quan quản lý cần trừ 30.000 tCO₂ khỏi kết quả giảm phát thải quốc gia (corresponding adjustment), được ghi nhận trong báo cáo gửi UNFCCC.

Nếu không có cơ chế này, cùng một lượng tín chỉ 30.000 tCO₂ có thể bị tuyên bố hai lần: một lần trong NDC Việt Nam và một lần bởi bên mua tại EU – điều này sẽ dẫn đến mất uy tín và khả năng bị từ chối trên thị trường quốc tế.

Ý nghĩa đối với doanh nghiệp SME

Việc tuân thủ cơ chế tránh tính trùng là bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn:

• Giao dịch tín chỉ carbon hợp pháp với đối tác quốc tế
• Được công nhận tín chỉ hợp lệ trong các thị trường bắt buộc như CORSIA hoặc EU ETS
• Tham gia cơ chế hợp tác song phương giữa Việt Nam và các quốc gia phát triển trong khuôn khổ Thỏa thuận Paris (ví dụ: JCM – Cơ chế tín chỉ chung với Nhật Bản)

Do đó, các doanh nghiệp SME cần làm rõ ngay từ đầu quyền sở hữu tín chỉ, không tự ý bán hoặc công bố tín chỉ chưa đăng ký trong hệ thống quốc gia, và cần tư vấn pháp lý hoặc kỹ thuật khi giao dịch quốc tế để tránh sai sót.

Tài liệu tham khảo

• Bộ Tài nguyên và Môi trường. (2022, 7 tháng 1). Thông tư 01/2022/TT-BTNMT hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường về ứng phó với biến đổi khí hậu. Thư Viện Pháp Luật. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Thong-tu-01-2022-TT-BTNMT-huong-dan-Luat-Bao-ve-moi-truong-500962.aspx
• UNFCCC. (n.d.). Article 6 of the Paris Agreement | UNFCCC. https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement/article6
• World Bank. (2022). State and Trends of Carbon Pricing 2022. In Washington, DC: World Bank eBooks. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1895-0