Phát thải gián tiếp trong chuỗi cung ứng (Scope 3) có bắt buộc phải tính không? Doanh nghiệp SME có nên tính không?

Phát thải gián tiếp trong chuỗi cung ứng (Scope 3) là một trong những yếu tố then chốt thể hiện tính toàn diện và cam kết thực chất của doanh nghiệp trong quản lý phát thải khí nhà kính. Dù chưa bị bắt buộc theo pháp luật hiện hành, việc tính toán Scope 3 ngày càng trở thành “giấy thông hành” để doanh nghiệp SME tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về mặt pháp lý

Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP và bản sửa đổi bổ sung tại Nghị định 119/2025/NĐ-CP, hiện nay phát thải Scope 3 chưa bắt buộc đối với đa số doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam. Các quy định hiện hành chủ yếu tập trung vào Scope 1 (phát thải trực tiếp) và Scope 2 (gián tiếp từ sử dụng điện năng).

Về mặt chiến lược

Nên tính Scope 3, càng sớm càng tốt. Mặc dù chưa bắt buộc, tính toán Scope 3 sẽ sớm trở thành yêu cầu bắt buộc từ thị trường và đối tác:

• Áp lực từ chuỗi cung ứng: Theo Báo cáo “Mức độ sẵn sàng thực hành ESG tại Việt Nam 2022” (PwC & VIOD), hơn 80% doanh nghiệp Việt Nam đã hoặc sẽ cam kết ESG, và họ sẽ yêu cầu nhà cung cấp minh bạch dữ liệu phát thải Scope 3 để hoàn thành báo cáo của mình.
• Xu hướng toàn cầu: Các quy định như CBAM, CSRD tại EU hay các cam kết khí hậu của các tập đoàn đa quốc gia đang lan tỏa yêu cầu tới toàn bộ chuỗi cung ứng, trong đó SME là mắt xích không thể thiếu.
• Tác động thực tiễn: Với nhiều ngành như dệt may, thực phẩm, hàng tiêu dùng, Scope 3 chiếm phần lớn tổng lượng phát thải. Tính toán Scope 3 giúp SME xác định “điểm nóng” phát thải, từ đó đưa ra các chiến lược tối ưu như:
  • Tối ưu hóa vận chuyển và logistics
  • Chọn nhà cung cấp “xanh”
  • Giảm thiểu chất thải trong sản xuất và tiêu dùng

Thách thức và giải pháp cho SME

Tính Scope 3 là bài toán phức tạp vì phụ thuộc vào dữ liệu từ các bên liên quan. Tuy nhiên, doanh nghiệp không nhất thiết phải làm tất cả cùng lúc. Khuyến nghị bắt đầu từ các danh mục dễ tiếp cận và có tác động lớn:

• Phát thải từ vận chuyển hàng hóa thuê ngoài
• Phát thải từ xử lý chất thải do hoạt động tạo ra
• Phát thải từ đi lại công tác của nhân viên

Bắt đầu từ quy mô nhỏ và từng bước mở rộng, SME sẽ chủ động thích ứng với xu hướng minh bạch carbon toàn cầu - một yếu tố ngày càng trở thành “giấy thông hành” để giữ chân khách hàng và hội nhập thị trường xuất khẩu bền vững.

Tài liệu tham khảo:

• Chỉnh phủ. (2022). Nghị định số 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn. Cổng Thông Tin Điện Tử Chính Phủ - http://vanban.chinhphu.vn. https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=205039
• Pricewaterhouse Coopers. (2022). Báo cáo về Mức độ sẵn sàng thực hành ESG tại Việt Nam năm 2022. PwC. https://www.pwc.com/vn/vn/publications/vietnam-publications/esg-readiness-2022.html